Komórki docelowe Wszystkie hormony wydzielane przez gruczoły dokrewne człowieka i innych kręgowców sa wydzielane do krwi i są rozprowadzane przez nią do wszystkich części ciała. Kilka hormonów takich jak tyroksyna czy hormon wzrostowy wpływają na metabolizm większości komórek ciała. Komórki te reagują na obecność hormonu i wykazują zmianę w metabolizmie, kiedy go brak. Jednak większość hormonów działa tylko na pewne komórki ciała mimo iż krew roznosi je do wszystkich części organizmu .Narząd reagujący na dany hormon zwany jest ?narządem docelowym” tego hormonu.
Zaburzenia hormonalne Funkcjonowanie gruczołów dokrewnych interesuje człowieka nie tylko z teoretycznego punktu widzenia, ale głównie dlatego że ich nadczynność lub niedoczynność może mieć znaczny wpływ na organizm i może powodować objawy zwane niekiedy dla odróżnienia od chorób zakaźnych i awitaminoz, chorobami czynnościowymi. W istocie istnienie pewnych gruczołów dokrewnych wykryto na podstawie obserwacji ich zaburzeń, takich jak obrzęk śluzowaty, cukrzyca i tężyczka. Obrzęk śluzowaty- Niedoczynność tarczycy w wieku dojrzałym powoduje schorzenie objawiające się niską przemianą materii, w wyniku czego zmniejsza się ilość wytwarzanego ciepła. Chory może mieć obniżona temperaturę nawet o kilka stopni od normalnej( wskutek czego odczuwa stale zimno), tętno bardziej zwolnione; znajduj się on w fizycznej i psychicznej ospałości. Apetyt ma normalny , lecz nie wykorzystuje dostatecznie pokarmu co powoduje skłonność do otyłości Skóra chorego w skutek gromadzenia się śluzowatego lynu w tkance podskórnej wygląda jak nawoskowana i obrzmiała a włosy zwykle wypadają. Schorzenie to może być wyleczone przez podawanie tyroksyny lub suszonej tarczycy. Ponieważ tyroksyna nie jest trawiona przez soki trawienne może być podawana doustnie. Obrzęk śluzowaty powstaje w wyniku niedoczynności lub degeneracji samej tarczycy. Niedoczynność tarczycy występująca od urodzenia znana jest pod nazwą kretynizm. Dziecko cierpiące na to zaburzenie jest karłowate, o niskim stopniu inteligencji, nigdy nie dojrzewa płciowo. Jeżeli zacznie się mu podawać wcześniej tyroksynę może rozwijać się fizycznie i umysłowo zupełnie normalnie.
Choroba Gravesa-Basedowa– stan nadczynności tarczycy może być spowodowany nadmierną aktywnością gruczołu lub zwiększeniem się jego rozmiarów. W oby przypadkach podstawowa przemiana materii może wzrosnąć nieraz dwukrotnie. Produkowanie nadmiernej ilości ciepła wywołuje u chorego stałe odczuwanie nieprzyjemnego gorąca i nadmierne pocenie się. Spożywany pokarm jest zużytkowany bardzo szybko i dlatego chorzy- mimo wysokokalorycznej diety- tracą na wadze. Wysokie ciśnienie krwi, napięcie nerwowe i drażliwość, słabość mięśni i drżenie są objawami nadczynności tarczycy.Ale najbardziej charakterystycznym objawem jest wytrzeszcz oczu nadający choremu dziki i odstraszający wygląd. Najczęściej występujący zespół objawów wywołany nadczynnością tarczycy nazywany jest chorobą gravesa- basedowa. Identyczne objawy można wywołać przez podawanie normalnym ludziom preparatów tarczycy lub tyroksyny. Tężyczka-główną funkcję hormonu przytarczyc (PTH) jest regulacja zawartości wapnia i fosforanu w krwi i płytkach tlenowych. Parathormon wzmaga absorpcję wapnia ze światła jelit, uwalnianie wapnia z kości i resorpcję wapnia z przesączu kłębuszkowego kanalików nerkowych. Hamuje on również resorpcję fosforanów w kanalikach nerkowych i tym samym poeoduje zwiększenie wydalania fosforanów z moczem. Nadczynność przetacznic jest powodowana przez nowotwory lub powiększenie się gruczołów. Charakterystycznym objawem jest wysoki poziom wapnia we krwi. Ponieważ wapń ten przynajmniej częściowo pochodzi z tkanki kostnej , dlatego nadczynność objawia się zmiękczeniem kości , które łatwo się gną i łamią. Mięśnie są mniej wrażliwe niż normalne , mogą ulegać astrofii i sprawiać ból. Wzrost pomiaru wapnia we krwi powoduje że w tkankach miękkich( np. nerkach) zaczyna się odkładać złogi soli mineralnych. Leczenie nadczynności polega na usunięciu części tkanki przytarczycowej chirurgicznie lub zniszczeniem promieniami X.
Cukrzyca– w 1886 roku dwóch niemieckich bodoczy badali znaczenie trzustki w trawieniu przez wycinanie jej psom i obserwację występujących zaburzeń w trawieniu. Laborant który obsługiwał te zwierzęta zauważył iż mocz ich ściąga roje much do klatek. Analiza moczu wykazała duże ilości cukru, podobnie jak przy cukrzycy. Choroba ta była znana już w pierwszych stuleciach naszej ery, nie znano jednak jej przyczyn ani sposobów leczenia. Na krótko przed badanimi z 1886 roku leczono już obrzęk śluzowaty karmiąc chorych tarczycą. Wywnioskowano więc iż podobnie można by leczyć cukrzycę, przez karmienie trzustką lub wstrzykiwanie wyciągów trzustkowych. Po opublikowaniu tego w 1892 roku wielu uczonych przystąpiło do prób z wyciągami trzustki lecz żaden z tych preparatów nie był skuteczny, a wiele było nawet trujących. Enzymy trawienne trzustki niszczyły hormon jeszcze przed jego wyekstrahowaniem i oczyszczeniem. W końcu roku 1922 dwóch Kanadyjczyków, Bantong i Best otzymało czynną substancję, insulinę, ekstrahując trzustkę, której przewody zostały podwiązane na kilka tygodni przed usunięciem, co spowodowało zwyrodnienie komórek wytwarzających enzymy trawienne. Ponieważ w rozwoju embrionalnym zwierząt komórki wysepek powstają wcześniej od komórek wytwarzających enzymy , można było również otrzymać aktywny wyciąg z trzustki zarodków.
Insulina– przyspiesza tempo przenikania glukozy z krwi do niektórych komórek ( przede wszystkim do komórek mięśni szkieletowych) i przekształcenia się jej w glukozo-6-fosforan. Powoduje to obniżenie stężenia glukozy we krwi, zwiększenie zapasu glikogenu w wątrobie i mięśniach oraz wzmożenie przemiany glukozy w dwutlenek węgla i wodę( spalanie). Brak insuliny powoduje obniżenie zużycia glukozy oraz zmiany w metabolizmie węglowodanów co powoduje wtórne zmiany w przemianie białek, tłuszczów i innych substancji. Nieleczona cukrzyca, ze względu na wywoływanie kwasicy, toksyczność powstających ciał ketonowych oraz utratę wagi ciała prowadzi do śmierci. Wstrzykiwanie insuliny łagodzi wszystkie objawy cukrzycowe; chory może normalnie wykorzystywać węglowodany i znikają inne objawy choroby; działa ona jednak tylko przez krótki czas i dlatego musi być ona stale podawana. Insulina nie ?leczy” cukrzycy ponieważ trzustka nie rozpoczyna nowej syntezy i wydzielania hormonu ale stałe podawanie insuliny zapobiega pojawieniu się objawów cukrzycy i umożliwia diabetykom prowadzenie normalnego życia.
Choroba Addisona– w 1855 angielski lekarz Addison po raz pierwszy opisał u człowieka przypadek zmniejszania się wydzielania hormonów adrenokortykotropowych, które jest zwykle następstwem gruźliczych lub kiłowych zmian w korze nadnerczy.objawami choroby są; zmniejszenie ciśnienia krwi, osłabienie mięśni , niestrawność, zwiększone wydalanie sodu i chloru z moczem, wzrost stężenia potasu w płynach ciała i komórkach oraz szczególne brązowienie skóry na skutek odkładania się w niej melaniny.
Moczówka prosta– uszkodzenie tylnego płata przysadki albo szlaków nerwowych, które do niego prowadzą może wywołać moczówkę prostą. Choroba ta polega na niezdolności nerek do zagęszczenia moczu; chory wydala 30 do 40 dm? moczu dziennie, co powoduje nigdy nie ugaszone pragnienie. Wstrzyknięcie wazopresyny łagodzi te objawy , ale nie leczy tej choroby, podobnie jak insulina nie leczy cukrzycy. Stałe wstrzykiwanie wazopresyny umożliwia normalne życie choremu. Nadczynność i niedoczynność przysadki mózgowej- znaczenie przysadki mózgowej dla organizmu wykazano doświadczalnie przez jej wycięcie. Młode zwierzęta z wycięta przysadką mózgową przestają rosnąć i nigdy nie osiągają dojrzałości płciowej. Zoperowanie osobników dojrzałych wywołuje tak u samców jak i samic uwstecznienie narządów rozrodczych tarczycy i kory nadnerczy. Wstrzykiwanie wyciągu przysadki normalnym młodym zwierzętom powoduje gigantyzm i przedwczesną dojrzałość płciową; narządy płciowe, kora nadnerczy tarczyca rozrastają się wtedy nadmiernie, wykazując nadczynność.
Termin hormon nie określa jakiejś szczególnej grupy związków chemicznych jak np. białko, tłuszcz czy cukier. Jest to pojęcie funkcjonalne zdefiniowane przez Bayliss`a jako substancja wydzielana przez komórki w jednej części organizmu, wędrująca do innej jego części, gdzie w małych ilościach efektownie wpływa na procesy wzrostu i inne aktywności komórek. Hormony są zwykle rozprowadzane przez krew, natomiast neurohormony mogą przechodzić przez aksony, a prostaglandyny są przenoszone w płynie nasiennym. Zgodnie z definicją, hormonami mogą być różne związki chemiczne- aminokwasy i aminy, pepydy i białka, kwasy tłuszczowe, puryny, sterydy i gibereliny. Wydaje się mało prawdopodobne , aby te wszystkie rozmaite substancje wpływały na czynności komórkowe w taki sam sposób. Stało się oczywiste że większość hormonów reguluje rozmaite aktywności komórkowe, uruchamiając kilka, niezależnych mechanizmów działania. Impulsy nerwowe rozprzestrzeniają się w neuronach czuciowych, ruchowych i pośredniczących pod postacią prostych podobnych do siebie potencjałów czynnościowych. Rodzaj przekazywanej informacji zależy od miejsca gdzie powstał impuls i dokąd on dociera. Rodzaj percepcji która powstaje w mózgu zależy od miejsca w którym podnieta czuciowa powstaje- w oku, uchu, nosie, skórze lub narządach wewnętrznych. W układzie dokrewnym natomiast przekazywana informacja zależy nie tylko od miejsca gdzie ona powstaje i dokąd dociera, ale również od rodzaju transportowanej substancji. W każdym układzie dokrewnym wyróżniamy trzy zasadnicze elementy- komórkę wydzielniczą, mechanizm transportu i komórkę docelową. Każda z nich charakteryzuje się mniejsza lub większą specyficznością.
W zasadzie każdy rodzaj hormonu jest syntetyczny i wydzielany przez specjalny rodzaj komórek. Niektóre hormony są transportowane przez krew w formie rozpuszczonej , ale większość związana jest z pewnymi białkami- składnikami osocza. Niektóre hormony łączą się niespecyficznie z albuminami , inne zaś przyłączają się wybiórczo do specyficznych białek wykazujących w stosunku do hormonów wysokie powinowactwo. Większość hormonów wywołuje charakterystyczną wykrywalną reakcje tylko w pewnych określonych komórkach ciała. Niektóre hormony mogą reagować tylko z kilkoma typami komórek , inne wywołują reakcje w stosunkowo dużej ilości różnych typów komórek. W komórkach docelowych dla wielu hormonów znaleziono specyficzne białka tzw. receptory. Większość z nich poddano przynajmniej częściowemu oczyszczaniu . Najprawdopodobniej pierwsza interakcja hormonu, z którymś ze składników komórki zachodzi przy udziale receptora białkowego. Od jego specyficzności zależy który z hormonów może oddziaływać na daną komórkę. We krwi która dociera do każdej komórki znajdują się różne hormony, ale obecność specyficznego receptora umożliwia komórce wybór właściwego hormonu a pominięcie innych.
Gruczoły dokrewne człowieka. Dwupłatowy gruczoł tarczycowy, zlokalizowany w szyi po obu stronach tchawicy tuż poniżej krtani, jest niezwykle bogato ukrwiony. Oba płaty są połączone przy pomocy wąskiego pasemka tkanki biegnącego w przedzie tchawicy. Tarczyca rozwija się jako centralny wyrostek dna gardzieli jednakże jego połączenie z gardzielą zanika we wczesnym rozwoju. Gruczoł zbudowany jest z sześciennych komórek nabłonkowych tworzących ściany jednowarstwowych pustych pęcherzyków. Jama każdego jest wypełniona galaretowatym koloidem wydzielanym przez pęcherzyk komórki nabłonkowe.
Tyroksyna i trijodotyronina (hormony tarczycy) przyspieszają procesy uwalniające energię w reakcjach utleniania, w większości tkanek ciała. Przy nadmiernym wydzielaniu hormonu organizm zużywa więcej tlenu, produkuje więcej odpadów metabolicznych i oddaje więcej ciepła niż normalnie . Tyroksyna wymaga aktywności wielu rozmaitych enzymów związanych z metabolizmem węglowodanów . Po podaniu człowiekowi tyroksyny istnieje 24-godzinny okres utajenia, w którym nie obserwuje się żadnego efektu w zmianie szybkości metabolizmu. Maksymalny efekt zostaje osiągnięty w 12 dni po jednorazowym dawkowaniu hormonu. Przy niedostatecznym zaopatrzeniu w tyroksyne podstawowa przemiana materii spada do 2500-3800 kJ (600-900kcal) dziennie, co stanowi 30-50% w stosunku do normalnie wytwarzanej ilości energii. Poszczególne tkanki pobrane ze zwierzęcia z niedoczynnością tarczycy wykazują zmniejszenie przemiany materii w stosunku do normalnych tkanek hodowanych in vitro. Przyspieszając metabolizm, tyroksyna silnie działa na wzrost i zróżnicowanie komórek. Usunięcie tarczycy zwierzętom młodym powoduje zahamowanie wzrostu ich ciała i rozwoju umysłowego oraz zahamowanie lub opóźnienie rozwoju narządów rozrodczych. Obok komórek pęcherzykowych, które wydzielają tyroksyne, tarczyca zawiera komórki przypęcherzykowe wydzielające kalcytoninę. Hormon ten współdziała z hormonem przytarczyc regulując stężenie wapnia we krwi. Efekt kalcytoniny jest przeciwny w stosunku do parathormonu- hamuje ona resorpcję kości co prowadzi do zmniejszenia stężenia wapnia w krwi i płynach ustrojowych. Przytarczyce są wielkości małego ziarnka grochu. U człowieka są przytwierdzone do tarczycy lub pogrążone w jej miąższu. Zwykle są dwie pary tych gruczołów, para w górnej i para w dolnej części tarczycy, lecz może występować ich mniej lub też więcej niż cztery. Ich komórki – w przeciwieństwie do pęcherzykowej budowy tarczycy tworzą zbitą masę. Podobnie jak komórki tarczycy rozwinęły się one z kieszonkowatych uchyłków gardzieli; ewolucyjnie są resztkami 3 i 4 kieszonki skrzelowej ryby. Pomiędzy komórkami zrazikowymi trzustki , wydzielającymi enzymy trawienne są rozrzucone miliony lub więcej wysepek Langerhansa będących skupiskami tkanki dokrewnej. Wysepki te zawierają dwa typy komórek łatwo wykrywalnych na skrawkach histologicznych: komórki wydzielające insulinę i komórki wydzielające glukagon.
Budowa Kręgu Prawdziwego 1. typowym kręgiem wolnym jest kręg piersiowy. W k.prawdz. rozróżniamy w nim 2 zasadnicze części: – trzon kręgu – corpus vertebrae – łuk kręgu – foramen vertebrale 2. obie te części ograniczają otwór kręgowy – foramen vertebrale. Z połączenia wsz otworów kręgowych powstaje kanał kręgowy – cannalis vertebralis, w którym leży rdzeń kręgowy – medulla spinalis 3. po jednej i drugiej str kręgu są listewki kostne – elementy łuku kręgu, zaczynające się nasadą tuż przy trzonie, dalej jest blaszka – lamina arcus vertebrae. Blaszka prawa i lewa łącza się tworząc otwór kręgowy. 4. wnętrze trzonu kręgu zbud jest z istoty gąbczastej – substantia spongiosa, mającej na całym obwodzie warstwę istoty zbitej – substantia compacta. I.z. wychodzi poza ist gąb i tworzy tzw. rąbek istoty zbitej i ułatwia łączenie się z krążkami.
5. trzon ma 2 powierzchnie służące do połączenia z innymi kręgami: – powierzchnię stawową czaszkową – facies termianalis cranialis – powierzchnię stawową ogonową – facies terminali caudalis Te dwie powierzchnie mają na obwodzie rąbek istoty zbitej, wysunięty na zewnątrz i tworzący szersze miejsce do przyczepu krążków międzykręgowych – disci invertebrales 6. z trzonem kręgu wolnego związane są żebra 7. łuk kręgu – arcus vertebrae – jest zbud przeważnie z istoty zbitej. Łuk ten składa się z 2 ramion, które łącząc się w linii środkowej tworzą nieparzysty wyrostek kolczysty – processus spinosus 8. na granicy trzonu i łuku widzimy 2 nierównej wielkości wcięcia: – wcięcie kręgowe doczaszkowe – incisura vertebrae cranialis – wcięcie kręgowe doogonowe – incisura vertebrae caudalis Wcięcia dwóch kolejnych kręgów ograniczają otwór międzykręgowy – foramen intervertebrale, którym przechodzą nerw rdzeniowy i naczynia krwionośne. 9. od łuku odchodzą dwojakie wyrostki: odchodzące w kierunku bocznym: – 2 wyrostki poprzeczne – processus transversi Służą one jako miejsce przyczepu dla mięśni, przy czym na kręgach piersiowych widzimy na tych wyrostkach wyraźne powierzchnie stawowe dla guzków żebrowych ponadto od łuku odchodzą: – 4 wyrostki stawowe (dwa górne i dwa dolne, na granicy nasady i blaszki): 2 wyrostki doczaszkowe – processus articulares craniales 2 wyrostki doogonowe – processus articulares caudales Na wyrostkach stawowych doogonowych powierzchnie stawowe zwrócone są w str brzuszną
Kręg Odcinka Szyjnego Poznajemy Po występowaniu wyrostków żebrowo-poprzecznych z otworem żebrowo-poprzecznym rozdwojonym wyrostku kolczystym (od 2 do 6 kręgu) częściowym zredukowaniu wyrostka żebrowego, który tworzy wyrostek żebrowo-poprzeczny, ograniczający otwór żebrowo-poprzeczny, przez który przechodzą naczynia krwionośne (najczęściej 1 tętnica i 2 żyły)
Kręgi Szyjne (KARKOWE) – vertebrae cervicales 1. spośród 7 szyjnych dwa pierwsze mają budowę odrębną od pozostałych. Są to kręg pierwszy, szczytowy, zwany atlasem i drugi kręg obrotowy, czyli axis 2. mimo różnic w budowie tych dwóch kręgów wszystkie kręgi szyjne mają wspólna cechę pozwalającą odróżnić je od wszystkich innych – otwór znajdujący się w bocznym wyrostku 3. wyrostek ten zwie się processus costotransversarius, a mieszczący się w nim otwór to foramen costotranscersarium – otwór żebrowo-poprzeczny Wyrostek ten składa się z zaczątku żebra odchodzącego od trzonu oraz z zaczątku wyrostka poprzecz odchodzącego od łuku. 4. wyrostki kolczyste w kręgach w liczbie 2-6 są rozdwojone na końcu. Z tyłu przebiega przegroda karkowa – septum nuchae, silne więzadło wypełniające przestrzeń od siódmego kręgu karkowego aż do potylicy 5. gdy dotkniemy kręgów karkowych to nie wyczuwamy wyrostków poprzecznych z wyjątkiem wyrostka poprzecznego siódmego kręgu, dlatego ten kręg nazywamy vertebra prominens 6. przez otwór żebrowo-poprzeczny w pierwszych 6 kręgach przebiegają: tętnica karkowa – arteria vertebralis i dwie żyły kręgowe – venae vertebrales. Otwór żebr-poprz kręgu 7. jest mniejszy, gdyż przebiegają przez niego tylko dwie żyły. 7. na doczaszkowej str wyrostków żebr-poprz znajd się płytki rowek dla odpowiedn nerwu rdzeniowego – sulcus nevi spinalis 8. na 6 kręgu część brzuszna wyrostka żebr-poprz ma silnie rozwinięty guzek brzuszny. Ponieważ w tym miejscu przebiega ważna tętnica dogłowowa wspólna – arteria carotis communis – to guzek ten otrzymał nazwę tuberculum caroticum. 9. siódmy kręg karkowy – vertebra prominens – jest nieraz bardzo podobny do pierwszego kręgu piersiowego
Kręg szczytowy – ATLAS: 1. odznacza się brakiem trzonu. Po obu bokach zachowały się tylko dwie części boczne trzonu, nazywają się one masy boczne – massae laterales. Te dwie massa laterales łączą się: – od str brzusznej krótszym łukiem brzusznym – arcus ventralis – od str grzbietowej dłuższym łukiem grzbietowym – arcus dorsalis 2. na bok odchodzą wyrostki żebr-poprz, brak w tym kręgu wcięć kręgowych – incisurae vertebrae 3. istnieje pogląd, że środk częśc trzonu kręgu szczytoweg oderwała się i przemieściła na kręg następny, obrotowy, tworząc na nim charakt ząb 4. na każdej bryle bocznej kręgu znajd się powierzchnie doczaszkowe i doogonowe. Doczaszkowe dostosowane są do kształtu kłykciów potylicznych, które się na nich opierają, a więc są owalne i wklęsłe. Doogonowe są okrągłe, płaskie i szerokie (wypukłe kłykcie nie mogłyby się z nimi stawowo zestwiać)
Krąg obrotowy – AXIS: 1. trzon jest wyposażony w wyrostek zwany zębem – dens. Na zębie widać powierzchnie stawowe, jedną dla łuku brzusznego kręgu szczytowego, a druga dla przyjęcie silnego wiązadła poprzecznego – ligamentum transversum atlantis 2. nie wystepują wyrostki stawowe doczaszkowe, lecz jedynie powierzchnie stawowe doczaszkowe, wyrostki stawowe doogonowe jednak istnieją 3. wyrostki żebr-poprzecznzch są wyraźnie nachylone ku dołowi, nie widać na nich bruzdy nerwu rdzeniowego
Szkielet ludzki składa się z 3 zasadniczych części: 1. szkieletu osiowego – sceletum axiale 2. kości kończyn – ossa membrorum 3. kości czaszki – ossa cranii
Budowa Szkieletu Osiowego 1. kręgosłup składa się z kręgów. Ze względu na budowę wyróżniamy: a. kręgi należące do przedkrzyżowej części kręgosłupa – kręgi przedkrzyżowe – są to tzw. kręgi prawdziwe = wolne – vertebrae verte. Prawdziwe, bo nie są zrośnięte i mają budowę typową kręgów b. kręgi zrośnięte części krzyżowo-ogonowej – zwane kręgami rzekomymi – vertebrae spuriae 2. cały kręgosłup dzielimy na 5 odcinków: a. szyjny pars cervicales z vertebrae cervicales (7) b.piersiowy pars thoracales z vertebrae thoracales (12) c. lędźwiowa pars lumbales z vertebrae lumbales (5) d. krzyżowa pars sacrales z vertebrae sacrales (5-6) e. ogonowa pars coccygae z v.coccygae=caudales = kręgi ogonowe = guziczne (3-5) kręgi szczątkowe zrastają się w kość ogonową os coccygis 3. kręgosłup z tyłu to prosta kolumna zbud z ułoż na przemian części kostnych (kręgi) i chrzęst (chrząstki międzykręgowe) 4. k. chroni rdzeń kręgowy, w którym występują opony, ma kształt esowaty: a. cz. szyjna wygięta jest do przodu – jest to krzywizna zw. lordozą b. cz. piersiowa – wygięta do tyłu – kifoza c. cz. lędźwiowa – lordoza d. cz. krzyżowa – kifoza
Kręgosłup Jako Całość 1. k. to pionowa kolumna, kt podstawę stanowi najszersze miejsce k., tj. kość ogonowa, a na szczycie tej kolumny umieszczona jest czaszka 2. spoglądając na k. z boku widać wygięcia skierowane ku przodowi (lordozy – szyj i lędź) i ku tyłowi (kifozy – piers i krzyż) 3. krzywizny te charakteryzują wyłącznie istoty ludzkie, a przyczyną ich powstawania jest pionizacja postawy ciała 4. k. płodów są wygięte w łuk, nabywanie krzywizn jest więc przykładem cechy nabytej w rozwoju rodowym człowiekowatych, kt stała się dziedziczna. Czł nie rodzi się z krzywiznami, kręgosłup noworodka ma pałąkowaty kształt a. w wieku 3-4 miesięcy, gdy dziecka zaczyna unosić głowę, rozwija się lordoza szyjna. Kształtuje się ona jeszcze do około 6 miesięcy, gdy dziecko zaczyna siadać i rozglądać się. Wtedy też zaczyna kształtować się kifoza piersiowa b. kiedy dziecko zaczyna stawać (i później chodzić) – kształtuje się lordoza lędźwiowa c. ostateczne ułożenie wsz krzywizn kończy się w 25 r.ż. e. od 25 r.ż. w ukształtowanych już krzywiznach pojawiają się wahania dobowe: – rano krzywizny są słabo zaznaczone – jesteśmy wyżsi – wieczorem krzywizny zaznaczają się silniej, co może powodować, że jesteśmy nawet o 3cm niżsi 5. u wszystkich małp k. ma kształt łuku opartego na pasie barkowym i miednicowym. Przy całkowitym wyprostowaniu postawy czł zaszły zmiany, jakich u przedstawicieli rzędu Primates nie widzimy zupełnie: a. k. uległ wygięciu ku tyłowi w tych odcinkach, w których jest mocno związany (piers. i krzyż.) b. w pozostałych odcinkach rozwinęły się krzywizny odwrotne, kompensacyjne 6. krzywizny mają znaczenie statyczne. Obliczono, że dzięki nim wytrzymałość k. zwiększa się 17x 7. jego sprężystość jest b.duża, co spowodowane jest przede wsz tym, że składa się on z warstw niepodatnych na odkształcenia kostnych i silnie sprężystych chrząstek międzykręg. Dzięki temu osłabia każde wstrząśnięcie przenoszące się wzdłuż kręgosł, ponadto równie ważne są kifozy i lordozy, które nadają k. char sprężyny. W ten sposób głowa jest chroniona od wstrząsów. 8. wraz ze starzeniem się czł zwiększają się krzywizny kręgosłupa, co związane jest ze zwiotczeniem mięśni, więzadeł i krążków międzykręgowych a. starość zaznacza się przede wsz w odcinku szyjnym – lordoza zaczyna się wyprostowywać, skutkiem czego następuje wychylenie głowy ku przodowi b. następnie zmniejsza się kifoza lędźw, co powoduje wysunięcie miednicy do przodu, czego efektem jest ugięcie kolan 9. na połączeniu między ostatnim kręgiem lędźw z kręgami ogonowymi występuje ostre zgięcie promunturium, tworzące kąt 129o. Jest to niezwykle ważne dla równowagi czł, gdyż zmienia położenie środka ciężkości. Gdyby kręgosł tworzył pionowy słup bez wygięć, wówczas linia ciężkości padałabym wprost na doczaszkowy koniec kości krzyżowej, co powodowałoby przeważenie miednicy do tyłu i człowiek przewracałby się do tyłu. Dzięki krzywiznom ciała, a zwłaszcza promunturium, linia ciężkości ciała przecina w miednicy linię łączącą oba stawy miednicowe, a w stopach linię leżącą między przednią a tylną części kości piętowej. Dzięki temu czł może stać, chodzić i biegać swobodnie w wyprostowanej postawie. 10. na początku życia płodowego mamy 38 zawiązków kręgów: – 2 z nich zanikają – 3 kolejne zlewają się w jeden kręg – występuje tendencja do zlewania się dwóch kolejnych kręgów Mogą być dodatkowe kręgi w cz.szyjnej, 13 w piersiowej, spotyka się k.krzyżową zrośniętą nie z 5,a z 6 kręgów
Rozedma płuc Uogólnione rozdęcie pęcherzyków płucnych i drobnych oskrzelików, z utrwalonymi zmianami anatomicznymi i utratą elastyczności samych płuc. Na skutek zniszczenia przegród między pęcherzykami powstają mniejsze lub większe pęcherze różnego kształtu. Płuca rozedmowe nie opróżniają się w dostatecznym stopniu z powietrza w czasie wydechu. Objawy: duszność wysiłkowa, kaszel (często napadowy, z wykrztuszaniem plwociny), wdechowe ustawienie klatki piersiowej, niekiedy sinica, palce pałeczkowate.
Zapalenie płuc Zapalenie płuc może mieć etiologię: bakteryjną (paciorkowce, gronkowce, pneumokoki), wirusową, grzybiczą i mykoplazmatyczną. W jego przebiegu dochodzi do obrzęku płuc zarówno pęcherzykowego jak i śródmiąższowego, co objawia się: gorączką z dreszczami, silną dusznością. Zapalenie płuc może być: odoskrzelowe (jako powikłanie zapalenia oskrzeli) lub płatowe. Leczenie antybiotykami.
Nowotwory płuc Do najczęstszych nowotworów należą raki, a zwłaszcza te, które rozwijają się z nabłonka błony śluzowej oskrzeli. Nikotynizm sprzyja nowotworom złośliwym płuc.
Informacje ogólne Oskrzela, część dolnych dróg oddechowych (układ oddechowy). Zbudowane z pierścieni chrząstkowych (tkanka chrzęstna) połączonych tkanką łączną i błoną mięśniową gładką (tkanka mięśniowa) oraz wysłane błoną śluzową od wewnątrz z dużą ilością gruczołów śluzowych. Wyróżnia się: oskrzele główne (I rzędu) prawe i lewe odchodzące od tchawicy i oskrzela rozgałęziające się w miąższu płuc: II rzędowe – oskrzela płatowe (3 prawe i 2 lewe) i segmentalne (liczbowo równe ilości segmentów płuc) oraz III rzędowe, w których wyróżnia się 12 podziałów. Od ostatnich oskrzeli III rzędu odchodzą oskrzeliki końcowe (pozbawione chrząstki), które z kolei dzielą się na dwa oskrzeliki oddechowe w ścianach których znajdują się pęcherzyki płucne. Oskrzela doprowadzają powietrze do płuc i wyprowadzają je stamtąd.
Ostre zapalenie oskrzeli Choroba powstająca często w związku z ostrym stanem zapalnym górnych dróg oddechowych jako skutek zakażenia zazwyczaj wirusami grypy i paragrypy, a wtórnie bakteriami (dwoinka zapalenia płuc, paciorkowce, gronkowce), czy obniżenia ogólnej odporności lub zetknięcia się z różnymi drażniącymi gazami. Zapalenie oskrzeli występuje często wiosna i zimą, gdyż przeziębienia występujące szczególnie często w tym okresie, bardzo usposabiają do powstania choroby. Objawy: wysoka gorączka, uczucie ogólnego rozbicia, kaszel, początkowo suchy, później mokry połączony z wykrztuszaniem plwociny, najpierw śluzowej, a następnie ropnej, bóle w klatce piersiowej, brak apetytu. Choroba trwa do kilkunastu dni (7-14). U małych dzieci i u osób starszych istnieje duże niebezpieczeństwo przejścia zakażenia na oskrzeliki i tkankę płucną, z wytworzeniem odoskrzelowego zapalenia płuc. Leczenie: leżenie w łóżku, leki przeciwkaszlowe i upłynniające wydzielinę oskrzelową, środki napotne i przeciwgorączkowe. W razie potrzeby sulfonamidy lub antybiotyki. Zapalenie płuc może wystąpić w przebiegu chorób zakaźnych tj.: odra, krztusiec, dur brzuszny.
Przewlekłe zapalenie oskrzeli Przyczyną choroby są wielokrotnie powtarzające się zakażenia różnymi drobnoustrojami przy równoczesnej małej odporności błony śluzowej oskrzeli, np.: w wyniku upośledzenia krążenia krwi, zrostów i pozapalnych zwłóknień płuc, przewlekłego drażnienia dymem tytoniowym lub pyłami pochodzenia przemysłowego. Objawy: przewlekle utrzymujący się kaszel z wykrztuszaniem śluzowej plwociny, czasem ropnej lub z domieszką krwi. Co pewien czas występują napady silnego kaszlu i duszności, przejściowo sinicy, ustępującej z chwilą odkrztuszania gęstej, ciągnącej się plwociny (typ astmatyczny zapalenia oskrzeli). U części chorych po kilku latach trwania zapalenia rozwija się rozedma płuc. Leczenie: unikanie przeziębień i przebywania w atmosferze zapylonej, zakaz palenia tytoniu. Środki wykrztuśne (syropy), sulfonamidy, antybiotyki.
Rozstrzenie oskrzeli Wrzecionowate, walcowate lub workowate rozszerzenia oskrzeli, wrodzone (rzadko np. w przebiegu mukowiscydozy) lub nabyte, prawie zawsze przewlekle zakażone. Rozstrzeń oskrzeli nabyta występuje w następstwie przewlekłych stanów zapalnych w oskrzelach, płucach lub opłucnej. Rozstrzeń płuca wrodzona nosi także nazwę torbielowatości płuc. Objawy: przewlekłe pokasływanie i napady kaszlu, zwłaszcza przy zmianach pozycji ciała. Chory wykrztusza duże ilości cuchnącej plwociny, nawet do 300 ml na dobę, odczuwa duszność przy wysiłkach fizycznych, często zapada na nawracające zapalenia dróg oddechowych. Rozpoznanie ustala się za pomocą bronchografii. W leczeniu zachowawczym stosuje się drenaż ułożeniowy, odsysanie plwociny przez bronchoskop i antybiotyki. Leczenie operacyjne polega na wycięciu zmienionej tkanki płucnej.
